نمىتواند مدعى شود كه آنچه از قرآن يا از معصوم فهميده است ، همهء مراد معصوم و مقصود قرآن است . اين نامه كه امام حسين ( ع ) از كربلا به برادرش محمد حنفيه نوشت - كه آخرين نامه از نامه‌هاى امام و شايد از نظر متنى كوتاه‌ترين آنها نيز باشد - شگفت‌آميز و تأمل برانگيز است . آيا امام ( ع ) ، آن شهيد پيروز ، از قتلگاه برگزيده‌اش ، به وسيلهء اين نامه چه چيزى را مىخواست به محمد حنفيه و بنى هاشم و همهء نسلها القا كند ؟ هركس به اندازهء گنجايش ظرف خويش آب بر مىدارد ؛ و ما نيز به اندازهء گنجايش خود مىگوييم ! شايد مقصود امام از اينكه مىفرمايد : گويى كه دنيا هرگز نبوده است ؛ و گويى كه آخرت پيوسته بوده است ، درست همان معنايى است كه در شب عاشورا به يارانش فهماند و فرمود : « بدانيد كه اين دنيا ، شيرين و تلخ آن خوابى بيش نيست ! و بيدارى در آخرت است . رستگار كسى است كه در آنجا به رستگارى برسد و بدبخت كسى است كه در آنجا بدبخت باشد . . . » « 1 » ؛ زيرا انسان فرزند سه دوره است : روزى كه مادرش او را به دنيا مىآورد ، روزى كه از اين دنيا بيرون مىرود و روزى كه حساب بر پا مىشود : اين دوره‌هاى بلند سه گانه همان چيزى است كه خداوند تبارك و تعالى بر حضرت يحيى درود فرستاده است : و درود بر او ، روزى كه زاده شد و روزى كه مىميرد و روزى كه زنده برانگيخته مىشود . « 2 » نيز در آيه شريفه از زبان عيسى ( ع ) آمده است : « و درود بر من روزى كه زاده شدم و روزى كه مىميرم و روزى كه زنده بر انگيخته مىشوم . » « 3 » هر گاه انسان درگذشتهء خويش چه عمر او كوتاه باشد يا بلند ، تأمل بورزد ، گويا در رؤيايى تأمل مىكند ؛ و باقى عمر نيز همانند گذشته‌اش خواب است !

--> ( 1 ) - تفسير منسوب به امام حسن عسكرى ( ع ) ، ص 218 ؛ و به نقل از آن بحارالانوار ، ج 11 ، ص 149 . ( 2 ) - سورهء مريم ( 19 ) ، آيه 15 ، دوره‌هاى زندگى انسان سه دوره است ، ولى قرآن كريم تأكيد مىورزد كه روزى كه زنده برانگيخته مىشود همان روز حق است پس هر كس بخواهد به سوى پروردگارش ميعادى قرار دهد . ( سورهء انبياء ( 78 ) ، آيه 39 ) . ( 3 ) - مريم ، ( 19 ) ، آيه 33 .